Bulaşıcı sarılık ( Viral Hepatit ) , karaciğer başta olmak üzere bütün vücuda zarar veren mikrobik bir hastalık olup özellikle gelişmemiş ülkelerde çok önemli bir sağlık sorunu olmaya devam etmektedir. Çünkü çok kolay bulaşabilmekte , zaman zaman çok ağır hastalık tablosuna neden olarak ölümlere veya sakatlıklara neden olmaktadır. Tedavi giderleri çok yüksektir,bu da zaten yoksul olan bu tür hastaların ve milletlerin kaldırabileceği bir yük değildir. Hastalar aylarca süreyle işlerinden ve gündelik hayatlarından uzak kalmak zorundadırlar ; böylece üretim ve gelir iyice düşer. Böylece , zaten yoksul olan hastaların daha da yoksullaşmasına ve tedavinin imkansız hale gelmesine neden olan bir durum ortaya çıkar. Bütün Türkiye nüfusunun yaklaşık % 30’unda bulaşıcı sarılık ( Viral Hepatit ) mikrobunun bulunduğu tahmin edilmektedir. Bunların üçte biri,yani Türkiye nüfusunun yaklaşık %10’u , bulaşıcı sarılığın doğal bir sonucu olarak karaciğer yetmezliğine veya çok ağır karaciğer hastalıklarına yakalanma riski taşımaktadır. Bu kadar insan hastalandığında , bunların tedavi masrafını karşılamak ve hastalık nedeniyle çalışamamanın yarattığı üretim ve gelir kaybını karşılayabilmek Türkiye’nin altından kalkabileceği bir yük değildir. Bu ağır yükü Almanya veya İngiltere gibi zengin ülkelerin sağlık sistemi bile karşılayamaz. Zaten bulaşıcı sarılığın özel ve iyileştirici bir tedavi yöntemi de yoktur. Oysa ki, aşılama , çevre sağlık şartlarının düzeltilmesi,kişisel hijyene,temizliğe dikkat edilmesiyle bu tehlikeli hastalıktan korunmak mümkündür. Bu tür çalışmalarla diğer bütün bulaşıcı hastalıklar azalacağı için , aile ve memleket bütçesine binen yük de önemli ölçüde azaltılır.Bulaşıcı hastalıklardan korunmak için tedbir almayarak hastalık ortaya çıktığında tedavi etmeye çalışmak , masraf olmasın diye evlerin kapısına kilit takmayarak hırsız girdikten sonra ah vah edip zararı gidermeye çalışmak kadar sorumsuzca bir davranıştır. Bulaşıcı sarılık virüs denilen mikroplarla oluşur , bu nedenle de “viral hepatit” denir. Hastalığa en sık neden olan virüsler A,B ve C tipi hepatit virüsleridir.Ortaya çıkan hastalığa da “A tipi hepatit”, “B tipi hepatit” , “C tipi hepatit” denir. Yeni tip hepatit virüsleri belirlenmiştir. En sık karşılaşılanı A ve B tipi hepatitlerdir. Hepatit A , daha çok dışkı-ağız yoluyla , yani kirli su ve gıdalar,el ve vücut temizliğinin yetersizliği, hastaların kullandığı bardak,kaşık gibi eşyalarla bulaşır. Ayrıca kuluçka döneminde ve sarılığın ilk dönemlerinde kan yoluyla (kan nakli,enjeksiyon,sağlıksız ortamda yapılan cerrahi işlemler,diş tedavisi,manikür,pedikür, tıraş vb yollarla.) veya vücut salgılarının karışması ( öpüşme,cinsel ilişki vb.) yoluyla da bulaşabilir. Karasinek gibi kirli ,mikroplu ortamlarda gezinen hayvanlarla da hastalık bulaşması mümkündür. Hepatit A ‘da kuluçka süresi ( mikrobun vücuda girmesinden itibaren hastalığın ortaya çıkmasına kadar geçen süre) 2-6 haftadır. Kuluçka süresi hastanın kendisi için değil başka insanlar için önemlidir.Kuluçka dönemi bulaşma bakımından çok tehlikelidir,çünkü hastalık belirtileri yok denecek kadar azdır, hiçbir ilgisi olmayan hastalıklara benzer ve teşhis edebilmek çok zordur. Bu nedenle , hastalık kuşkusu olduğunda veya salgın hallerinde hastaları sağlamlardan ayırmak yani karantina uygulamak gerekir. Hepatit B , daha çok kan yoluyla , yani az önce sözedilen kan nakli,enjeksiyon vb. yollarla bulaşır. B tipi hepatitde kuluçka süresi 2-6 aydır. A tipi hepatitden sonra hastaların önemli bir kısmında az veya çok , çoğu zaman da yeterince bağışıklık kalabilir ; yani yeniden mikropla karşılaştığında korunma şansı yüksektir. B tipi hepatit geçirdikten sonra bağışıklanma ihtimali ise çok daha düşüktür. Ama hastalık geçirerek bağışıklanma tehlikeli bir yoldur , aynı zamanda vücutta çeşitli hasarlar da kalır , ayrıca ölüm tehlikesi de vardır. Bağışıklanmanın doğru yolu aşılanma , korunmanın doğru yolu ise hem aşılanma ham de kişisel ve çevresel sağlık koşullarının topyekün düzeltilmesidir. Hastalık geçirerek bağışıklanmanın bir başka şekilde tarifi ise , ölen ölür kalan sağlar bizimdir ya da doğal seleksiyon olur yaklaşımıdır , bu ise kabul edilemez. Viral hepatitli hastalarda ilk belirtiler hafif bir soğuk algınlığı gibi başlayabilir. Bazı hastalarda hastalığın seyri de bu şekilde devam eder , bazı hastalarda ise çok ağır seyirlidir ve ölümle neticelenir. Bir çok hastada ise haftalarca süren ağır bir hastalık hali,çalışamama,gündelik basit işlerini bile yapamama, iştah azalması,her tür mikrobik hastalığa karşı vücut direncinin aşırı düşmesi,kırgınlık,fenalık hissi,ateş, bütün vücutta özellikle de karında ve eklem bölgelerinde ağrı,tüm ciltte kaşıntılı yaralar,ishal,en çok sevdiği şeyleri bile yapmakta isteksizlik görülür. Sarılık ise genellikle bu belirtilerden sonra başlar. Önce göz akları sararır,sonra idrar koyulaşır,dışkı rengi açılır,bazen dışkı tamamen beyazlaşır. Her şey yolunda giderse 2 hafta kadar sonra sarılık azalıp kaybolmaya başlar , halsizlik ise aylarca devam eder. Halsizlik tamamen düzelmeden karaciğerdeki harabiyet de onarılmamış demektir , zaten hiçbir zaman karaciğer normale dönmeyecektir. B tipi hepatit daha ağır seyirlidir , gebelik hastalığı daha da ağırlaştırır , doğumda ise bebeğe de bulaşır. Doğar doğmaz bebeğin aşılanması ve bebeğe insan immünglobulini ( özel serum ) verilmesi bebeği korur. Hastalığın nasıl bir seyir göstereceği sarılığın türünden çok hastanın vücut direnci ile çok yakından ilgilidir. Hastanın vücut direnci ise önceden aşılı olup olmamasına,beslenme ve yaşam koşullarına,başka hastalıklarının olup olmamasına bağlıdır. Hastalığın özel bir tedavi yöntemi yoktur. Yapılan bütün tedaviler hastanın vücut direncini yükseltmeye ve başka hastalıklardan korunmasına yöneliktir. Bu nedenle de hastalığın tipi ve hastanın savunma mekanizmalarının durumuna göre , mükemmel seviyede tıbbi destek verilse bile hastanın kaybedilebilme ihtimali vardır ve bu durum ( karaciğer koması = hepatik koma ) ortaya çıktığında ise önleyici veya tedavi edici hiçbir tedbir şimdilik yoktur. Tedavide yatak istirahati , bol kalorili ve vitaminden zengin fakat protein ve yağdan fakir diyet uygulanır. Alkol ve sigara kesinlikle yasaktır. Ağızdan yeterince sıvı alınamayanlara serum verilir.Bulantı ve ateş gibi belirtiler tedavi edilir. Son yıllarda kullanılan veya denenmekte olan gamaglobulin,interferon gibi bazı ilaçlar vücudun savunma mekanizmasını güçlendirerek tedaviye yardımcı olurlar. Fakat şimdilik , insana zarar vermeden virüsleri etkili bir şekilde öldüren ilaç bulunamamıştır. Hastalık tedavi edilmezse veya kendiliğinden düzelmezse ölümle sonuçlanabilir veya kronikleşebilir. Kronikleşmiş olan hastalık zaman zaman fırsat bulduğunda yeniden alevlenir ; bunun sonucu olarak da sirozu veya karaciğer kanseri gelişebilir. Özellikle de B ve C tipi hepatitlerin kronikleşmesi halinde hastaların % 20 kadarında siroz , % 20 kadarında ise karaciğer kanseri ortaya çıkar ; bunlar ise , şimdilik tam tedavisi hemen hemen imkansız kabul edilebilecek hastalıklardır. Bulaşıcı sarılık hastalığının gerçek anlamda bir tedavisinin olmadığı ve tehlikeli sonuçlara neden olabileceği görülmektedir. Bu durumda yapılması gereken korunmadır. Korunabilmek için muhtemel bulaşma yollarına yönelik tedbirler alınmalı ve aşı yapılmalıdır. Aşıda önemli gelişmeler olmuştur , özellikle A ve B tipi hepatite karşı etkili aşılar geliştirilmiştir , C tipine karşı aşı ile ilgili çalışmalar da tamamlanmak üzeredir. Risk altındaki kişiler mutlaka aşılanmalıdır : Salgınlarda hastalarla temasa geçmesi ihtimali olanlar , özellikle cerrahi işlemler ve enjeksiyonla uğraşan tüm sağlık personeli , hasta veya taşıyıcı anneden doğan bebekler , aile bireylerinde veya eş adaylarında hastalık ya da taşıyıcılık ( hasta olmadığı halde mikrobu taşıma hali) olanlar mutlaka aşılanmalıdır. Aşılanma işleminden önce tetkik yapılması ve aşılanmanın doktor takibinde yapılması gereklidir. Kan vericileri ve alınan kanlar iyi tetkik edilmeli , hastalardan ve taşıyıcılardan kan alınmamalıdır. Enjeksiyonlarda,diş tedavilerinde,büyük-küçük her tür cerrahi işlemde,tıraş,manikür-pedikür işlemlerinde kullanılan aletler iyi hazırlanmalı ve usulüne uygun olarak dezenfekte edilmelidir. El,yüz,vücut temizliğinin yeterli ( temiz su ve sabunla ) yapılması , her tür gıdanın , kullanma ve içme suyunun temizliği ve mikropsuz olması,tuvaletlerin ve kanalizasyon sisteminin düzgün olması, kanalizasyon dere ve çukurlarının içme ve kullanma sularından,tarla ve bahçelerden,halktan uzak olması,tarla ve bahçelerin kanalizasyonla sulanmaması ya da bu tür tarla ve bahçelerden elde edilen gıdaların tüketilmemesi sadece bulaşıcı sarılık hastalığında değil her tür hastalıktan korunmada çok önemli temel ilkelerdir. Risk altındaki kişilerin aşılanması sadece aşılananı korumak için değil temasa geçeceği kimseleri de korumak , yani salgınları önlemek için önemlidir. Hastalığın gizlenmesi çok üzücü ve tehlikelidir. Gerekçesi ne olursa olsun ve kim tarafından yapılırsa yapılsın , varolan bulaşıcı hastalıkları gizlemek , hem hastaların tedavisini geciktirir , hem de sağlıklı kimselerin hasta olması için ortam hazırlanmasına neden olur. (1994’de yaşamış olduğumuz kolera ve tifo salgınında , turizm kaygısıyla , kolera ve tifo kelimelerinin kullanımı gönderilen gizli emirlerle yasaklanmıştı. Bunun sonucu olarak da vatandaş hastalığı öğreninceye kadar salgın iyice yayılmıştı.)